Waarom worden we met de jaren dikker?

Ouder worden en aankomen

Helaas, maar waar… Hoe ouder we worden, hoe meer we aankomen. Hoe komt dat toch? En kun je er zelf wat aan doen?

De titel van dit blog klinkt verontrustend maar eerst een ‘geruststelling’. Je blijft niet een leven lang alsmaar dikker worden om op je 90ste met ernstig overgewicht te eindigen. Er is een moment dat het ophoudt. Vanaf 75 jaar stabiliseert het gemiddelde gewicht van mensen. Deels is dat toe te schrijven aan het verdrietige feit dat mensen met ernstig overgewicht voortijdig kunnen bezwijken aan de gevolgen van het metabool syndroom, zoals hart- en vaatziekten en de complicaties van diabetes. Daardoor blijven de senioren over met een (redelijk) gezond gewicht. En dat drukt het gemiddelde weer… Maar dat is ook te danken aan het feit dat de eetlust bij ouderen langzaam afneemt.

Dikker worden na je 30e

Maar tot die tijd zien de meesten van ons dat ze op hun 30ste zwaarder zijn dan op hun 20ste en op hun 50ste kijken ze melancholiek terug naar de foto’s van zichzelf als achteraf bezien ‘slanke’ dertiger. En veel vrouwen merken ook vaak dat ze tijdens de overgang een flinke groeispurt doormaken. Er komt buikvet bij dat maar niet wil verdwijnen.

Tabel: ouder worden en aankomen

Hieronder een tabel die laat zien hoeveel mensen per leeftijdscategorie ernstig overgewicht (BMI > 30) hebben. 

Leeftijd Ernstig overgewicht
18 – 24 20,6%
25 – 34 35,9%
35 – 44 49,5%
45 – 64 58,1%
64 – 74 61,7%
75+ 54,9%


(bron: Eurostat)

Gewichtstoename heeft deels te maken met de wereld waarin we leven: we worden met z’n allen steeds dikker door een ongezonde leefstijl van teveel eten, drinken en zitten. Maar daar bovenop komt dus het effect van de leeftijd. Hoe het komt dat we bij het ouder worden aankomen? Er blijken 3 belangrijke factoren, en die hangen onderling weer samen.

Spierverlies, hormonen en afname van de vetstofwisseling

Zweedse wetenschappers keken recent naar wat er gebeurt in het vetweefsel als mensen ouder worden. Ze volgden daarvoor 54 mannen en vrouwen gedurende 13 jaar. Ze konden zien dat de vetcellen steeds minder vet transporteerden waardoor ze netto meer vet vasthielden. Dat gebeurde zelfs bij mensen die waren afgevallen en bij mensen die een maagverkleining hadden ondergaan. De enigen die zich konden beschermen tegen deze efficiencyslag van het vetweefsel waren diegenen die minder waren gaan eten en meer bewegen. Door meer te bewegen blijkt de vetstofwisseling nog een stukje te kunnen verbeteren, ook bij ouderen.

Dikker worden na je 30e

Vanaf een jaar of 30 neemt langzaam de hoeveelheid spieren in het lichaam af. Dat heeft te maken met het feit dat het lichaam met de leeftijd onder andere minder testosteron produceert (dat geldt ook voor vrouwen!). Testosteron zorgt namelijk voor de opbouw van spierweefsel. Een bijverschijnsel van minder spierweefsel is dat het basaalmetabolisme daalt, dat wil zeggen het aantal kCal dat iemand in rust verbruikt. Spieren eisen namelijk relatief veel energie, ook als ze niet actief zijn. Als je dan hetzelfde blijft eten, kom je langzaam aan (ook omdat de vetcellen meer vet vasthouden, zie het vorige onderdeel).

Krachttraining

Het goede nieuws is dat je spierverlies kunt tegengaan door krachttraining. Met elke kilo extra spiermassa die je kweekt, verbrand je continu meer calorieën, zelfs tijdens de slaap of op de bank voor de televisie. En iemand met een gespierd lichaam verbrandt ook in actie (tijdens wandelen, zwemmen, fietsen et cetera) meer energie dan iemand met een ongespierd lichaam. Daarom is krachttraining vooral zo belangrijk als je ouder wordt.

 
  • P. Arner, S. Bernard, L. Appelsved, K.-Y. Fu, D. P. Andersson, M. Salehpour, A. Thorell, M. Rydén, K. L. Spalding. Adipose lipid turnover and long-term changes in body weight. Nature Medicine, 2019; 25 (9): 1385